Wat kost het bij tien panelen? (eigen rekenvoorbeeld) Tien panelen van 435 Wp zijn 4,35 kWp. Met de PVGIS-uitkomsten uit de tabel hieronder kost een obstakel tot 15 graden in het zuiden 4,35 × 41 = 178 kWh per jaar, en een obstakel tot 25 graden 4,35 × 106 = 461 kWh. Dat verlies valt van oktober tot en met maart. Gebruik je die stroom zelf, dan is hij vanaf 2027 bij een vast contract €0,268 per kWh waard (het afnametarief in ons model): €48 tot €124 per jaar. Had je hem teruggeleverd, dan scheelt het bij een netto terugleververgoeding van ongeveer €0,004 per kWh minder dan €2.
Je eigen dak doorrekenen: met de opbrengsttool voor zonnepanelen zie je de jaaropbrengst van jouw kWp en dakrichting zonder schaduw. Trek daar het verlies voor jouw obstakel uit de PVGIS-tabel van af.
De opbrengstcijfers komen uit onze eigen PVGIS-berekeningen, met de instellingen erbij, en de overige feiten uit de bronnen onderaan.
Er staat een boom bij de buren, een dakkapel naast je panelen, of het huis aan de overkant gooit ’s winters een lange schaduw. Hoeveel zonnestroom kost dat? En is een optimizer of een micro-omvormer de moeite waard?
Dit artikel gaat over schaduw als vraag: hoeveel verlies je, wanneer, en wat helpt. Hoe een SolarEdge-optimizer technisch werkt en wat je doet als er een kapotgaat, staat in SolarEdge optimizer uitgelegd. De keuze tussen een string-omvormer en micro-omvormers in het algemeen behandelen we in micro-omvormer versus string-omvormer.
Inhoudsopgave
Waarom kost schaduw op één paneel meer dan dat ene paneel?
Milieu Centraal schrijft het zonder omwegen: schaduw op één van de panelen verlaagt bij de meeste systemen de opbrengst van het hele systeem. De reden is de schakeling. Bij een gewone string-omvormer staan de panelen in serie, als schakels in een ketting. Door alle panelen in een string loopt dezelfde stroom, dus een paneel dat minder kan leveren, remt de rest af.
Binnen het paneel: bypassdiodes. Een zonnepaneel is zelf ook een serie van cellen. Om te voorkomen dat een beschaduwde cel de hele reeks blokkeert, zitten er bypassdiodes in. De documentatie van pvlib, een open-sourceproject voor zonne-energieberekeningen, legt het zo uit: een blok is een groep cellen die door een bypassdiode wordt beschermd. Een paneel met drie bypassdiodes heeft drie blokken; een paneel met halve cellen (half-cut) heeft er zes, in twee rijen van drie. Het verliesmodel dat pvlib daar beschrijft (van Martinez en anderen) rekent met het aantal beschaduwde blokken.
Wat dat in de praktijk betekent: een smalle schaduw van een schoorsteenpijp die over één blok valt, kost minder dan dezelfde schaduw die over alle blokken van een paneel strijkt. En hoe het paneel ligt (staand of liggend) bepaalt hoeveel blokken een schaduw van onderaf raakt. Pvlib rekent dat voor een paneel met halve cellen voor als twee blokken staand en drie liggend.
Hoeveel kost schaduw in kWh? Drie situaties doorgerekend
We hebben de rekentool PVGIS van het Joint Research Centre (JRC) van de Europese Commissie gebruikt. Daarin kun je een eigen horizon invoeren: de hoogte van obstakels rondom, in graden, per windrichting.
Instellingen (eigen berekening, 4 oktober 2026): locatie Utrecht (52,09° NB, 5,12° OL), 1 kWp, hellingshoek 35 graden, op het zuiden, systeemverlies 14%, stralingsdatabase PVGIS-SARAH3 (2005 tot en met 2023), vrijstaande montage.
| Situatie | Jaaropbrengst per kWp | Verlies | December | Januari |
|---|---|---|---|---|
| Vrije horizon | 1.024 kWh | — | 28,4 kWh | 34,7 kWh |
| Obstakel tot 15° hoog, van zuidoost tot zuidwest | 983 kWh | 3,9% | 8,4 kWh | 22,4 kWh |
| Obstakel tot 25° hoog, van zuidoost tot zuidwest | 918 kWh | 10,4% | 6,7 kWh | 9,5 kWh |
| Obstakel tot 25° hoog, van zuid tot west | 941 kWh | 8,1% | 18,6 kWh | 21,4 kWh |
Bron: eigen berekening met de PVcalc-dienst van PVGIS 5.3 (JRC). Het obstakel is ingevoerd als horizonhoogte in stappen van 10 graden windrichting. Een modelberekening, geen meting.
Wat je eraan ziet:
- De winter wordt hard geraakt, het jaar minder. Met een obstakel tot 15 graden in het zuiden zakt december van 28,4 naar 8,4 kWh: 70% minder. Over het hele jaar is het verlies maar 3,9%, omdat november, december en januari samen in deze berekening maar 10% van de jaaropbrengst leveren.
- Van april tot en met september verandert er niets bij een obstakel tot 15 of 25 graden in het zuiden. De zon staat dan hoog genoeg.
- Een obstakel in het zuidwesten kost ook in de lente en herfst. Bij de variant “zuid tot west” dalen ook maart (90,7 naar 82,5 kWh) en september (96,0 naar 90,5 kWh).
Hoe hoog is 15 of 25 graden? (eigen berekening) De horizonhoogte is de hoek tussen de horizon en de top van het obstakel, gezien vanaf je panelen. Staat er een obstakel op 10 meter afstand, dan is 15 graden een top die ongeveer 2,7 meter boven je panelen uitsteekt (10 × tan 15°), en 25 graden ongeveer 4,7 meter (10 × tan 25°).
Belangrijke beperking. PVGIS rekent alsof de schaduw op alle panelen tegelijk valt. Valt de schaduw maar op een deel van de panelen, en zijn die met de rest in één string geschakeld, dan kan het verlies bij een gewone omvormer groter zijn dan de oppervlakte van de schaduw doet vermoeden. Dat is precies het effect uit de vorige paragraaf.
Waarom geeft een boom in december wel schaduw en in juni niet?
Hoe hoog de zon ’s middags staat, kun je uitrekenen: 90 graden min de breedtegraad, plus of min de schuine stand van de aardas (23,44 graden). Voor Utrecht (52,09° NB) geeft dat:
| Moment | Zonnehoogte rond het middaguur | Schaduw is zo lang als het obstakel × |
|---|---|---|
| 21 december | 14,5° | 3,9 |
| 21 maart en 23 september | 37,9° | 1,3 |
| 21 juni | 61,4° | 0,55 |
Eigen berekening (standaard zonnestandformule: schaduwlengte = hoogte ÷ tan(zonnehoogte)), afgerond. Rond het middaguur staat de zon in het zuiden; ’s ochtends en ’s avonds staat ze lager en elders.
Rekenvoorbeeld (eigen berekening). Een boom van 12 meter staat 15 meter ten zuiden van je huis; je panelen liggen op ongeveer 6 meter hoogte. Voor de schaduw op je dak telt het deel van de boom boven de panelen: 6 meter. Op 21 december reikt die schaduw rond het middaguur 6 × 3,9 = 23 meter ver, dus tot ruim over je dak. Eind maart is dat 6 × 1,3 = 8 meter, en blijven je panelen ’s middags vrij. In juni is het 3,3 meter. Deze boom kost je dus vooral in de wintermaanden opbrengst, en dat is in de PVGIS-tabel hierboven precies het patroon.
Wat lossen optimizers en micro-omvormers wel en niet op?
Wel: de andere panelen lijden niet meer mee. Milieu Centraal noemt twee oplossingen voor de tijd dat panelen in de schaduw liggen: elk paneel een eigen omvormer geven (micro-omvormers) of aan elk paneel een power optimizer koppelen. SolarEdge schrijft dat zijn optimizers het punt van maximaal vermogen per paneel volgen, dat elk paneel daardoor onafhankelijk werkt en dat de onderprestatie van één paneel geen invloed heeft op de andere panelen in de string. Huawei schrijft over zijn optimizer (SUN2000-450W-P2) dat elk paneel zijn maximale vermogen kan leveren, onafhankelijk van gedeeltelijke schaduw.
Niet: het beschaduwde paneel zelf meer laten opwekken. Een optimizer of micro-omvormer haalt eruit wat erin zit, maar een paneel in de schaduw krijgt minder licht. SolarEdge spreekt dan ook van het beperken van “mismatch-verliezen”, niet van het opheffen van schaduw. In de PVGIS-situaties hierboven, waar de schaduw op alle panelen tegelijk valt, helpt een optimizer dus niet: er is geen paneel dat de rest afremt.
Daarnaast: meetgegevens per paneel. SolarEdge noemt prestatiegegevens op paneelniveau in zijn monitoringportaal. Daarmee zie je welk paneel wanneer achterblijft, wat een schaduwprobleem zichtbaar maakt.
Een tussenweg: twee MPPT-ingangen. Veel string-omvormers hebben meer dan één ingang met een eigen regelaar (MPPT). De Huawei SUN2000-L1 voor woningen heeft er volgens de specificaties twee, met één string per ingang. Liggen je panelen deels in de schaduw of op twee dakvlakken, dan kan de installateur ze over die ingangen verdelen, zodat de ene groep de andere niet afremt. Binnen een string blijft het serie-effect bestaan. Of Huawei-optimizers verplicht of optioneel zijn, en hoe dat bij SolarEdge zit, lees je in omvormer kiezen.
Wanneer is een paneel-voor-paneel-oplossing de meerprijs waard? Als er structureel schaduw op een deel van je panelen valt (een dakkapel, schoorsteen of boom die over een paar panelen strijkt), of als je panelen op meerdere dakvlakken legt die niet netjes over aparte ingangen te verdelen zijn. Valt er nauwelijks schaduw, of valt die op alle panelen tegelijk, dan levert het voor de opbrengst weinig op. Hoe oost-west-daken zich daarin verhouden, staat in oost-west zonnepanelen versus zuid.
Wat doe je bij schaduw van dakkapel, schoorsteen of buren?
- Dakkapel en schoorsteen. Milieu Centraal schrijft dat zonnepanelen daarom meestal niet strak tegen een dakkapel worden gelegd, en dat micro-omvormers of optimizers uitkomst kunnen bieden als er toch schaduw op een paneel valt. Op het dak van een dakkapel kunnen volgens Milieu Centraal ook panelen liggen, als dat stevig genoeg is.
- Een plat dak. Daar werpen de panelen schaduw op elkaar. Milieu Centraal rekent met ongeveer 2,3 vierkante meter dak per vierkante meter paneel bij een zuidopstelling, en noemt oost-west als opstelling waarbij er meer panelen op passen, met ongeveer 10% minder opbrengst per paneel. Meer daarover in zonnepanelen op een plat dak opstellen.
- De boom van de buren. Schaduw alleen geeft je niet automatisch het recht dat een boom weg moet. Het Juridisch Loket noemt een boom die te dicht op de erfgrens staat en veel zonlicht wegneemt wel als voorbeeld van onrechtmatige hinder; of overlast onrechtmatig is, hangt af van onder meer de soort, de ernst en de duur. Verder schrijft het Juridisch Loket dat een boom volgens de wet minimaal 2 meter van de erfgrens moet staan, en een heg of struik minimaal 0,5 meter. Uitzonderingen: de boom is niet hoger dan de schutting, de gemeente vindt het goed, of de boom staat er langer dan 20 jaar zonder dat je bezwaar maakte (verjaring). Het Juridisch Loket raadt aan eerst met je buren te praten, en daarna een buurtbemiddelaar of mediator te zoeken.
Hoe maak je zelf een schaduwanalyse?
- Kijk op meerdere momenten. Milieu Centraal: vaak ligt niet het hele dak in de schaduw, of niet de hele dag. Schijnt de zon minimaal de helft van de dag op een dakdeel, dan kun je daar vaak prima panelen leggen.
- Kijk ook in de winter, of reken het na met de tabel met zonnehoogtes hierboven. Een obstakel dat in juni geen schaduw geeft, kan dat in december wel doen.
- Schat de horizonhoogte van obstakels in het zuiden, zuidoosten en zuidwesten: hoogte boven je panelen gedeeld door de afstand, en daarvan de hoek (bij 10 meter afstand is 2,7 meter ongeveer 15 graden).
- Reken het door in PVGIS. In de (Engelstalige) rekentool van PVGIS kies je je locatie, het vermogen, de hellingshoek en de richting, en kun je een eigen horizon opgeven. Je ziet dan per maand wat het obstakel kost.
- Heb je al panelen? Vergelijk de opbrengst op heldere dagen met en zonder schaduw. Met optimizers of micro-omvormers zie je dat per paneel. Toont je omvormer weinig, dan kun je de opbrengst ook apart meten met een kWh-meter op de groep van je zonnepanelen. HomeWizard schrijft dat je met zijn kWh Meter op die groep je opbrengst ziet; de meter kan ook naast de omvormer worden geplaatst. Zie de HomeWizard kWh Meter (1-fase €59,95 volgens HomeWizard). Wat je met die meetgegevens kunt, staat in eigen verbruik van zonnepanelen berekenen en meten.
Wat vraag je de installateur bij de offerte?
- Vraag de installateur waar hij schaduw verwacht, in welke maanden, en hoe hij de panelen daarom over strings en MPPT-ingangen verdeelt.
- Vraag of hij panelen weglaat op plekken met veel schaduw, in plaats van ze bij te leggen met optimizers.
- Vraag welke opbrengst hij per jaar verwacht, en of de schaduw in die berekening zit.
- Laat je bij een dak zonder schaduw van betekenis geen optimizers of micro-omvormers aanpraten alleen voor de opbrengst; monitoring per paneel of andere redenen kunnen wel meewegen.
Onze conclusie
Schaduw is vooral een winterprobleem: een obstakel dat in het zuiden 15 graden boven de horizon uitsteekt, kost in onze PVGIS-berekening 70% van de decemberopbrengst, maar maar 4% van het jaar. Het grotere risico zit in de schakeling: bij een gewone string-omvormer remt één beschaduwd paneel de rest af. Optimizers en micro-omvormers lossen dat op, en zijn dan het geld waard. Valt de schaduw op alle panelen tegelijk, of nauwelijks, dan helpen ze niet en zit de winst eerder in slim leggen en verdelen over de ingangen van de omvormer.
Bronnen
- Milieu Centraal, Zonnepanelen: hoe geschikt is je dak?, geraadpleegd 4 oktober 2026: een beetje schaduw is niet erg, veel schaduw kan de opbrengst flink verlagen; minimaal de helft van de dag zon op een dakdeel is vaak prima; schaduw op één paneel verlaagt bij de meeste systemen de opbrengst van het hele systeem; micro-omvormers of power-optimizers per paneel; panelen niet strak tegen een dakkapel; panelen op een dakkapel als het dak stevig genoeg is; plat dak 2,3 m² dak per m² paneel bij zuid, oost-west ongeveer 10% minder opbrengst.
- pvlib python, documentatie “Modelling shading losses in modules with bypass diodes” (pvlib-python.readthedocs.io), geraadpleegd 4 oktober 2026: een blok is een groep cellen die door een bypassdiode wordt beschermd; drie diodes geven drie blokken, half-cut panelen zes (2 × 3); half-cut met drie diodes: twee blokken staand, drie liggend langs de beschaduwde lengte; verliesmodel van Martinez et al.
- SolarEdge, Commerciële power optimizers (solaredge.com/nl/producten/bedrijven/power-optimizer), geraadpleegd 4 oktober 2026: MPPT per paneel, elk paneel werkt onafhankelijk, onderprestatie van één paneel heeft geen invloed op de andere panelen in de string, beperken van mismatch-verliezen door schaduw, vuil of slijtage, prestatiegegevens op paneelniveau.
- Huawei, SUN2000-450W-P2 en SUN2000-600W-P (solar.huawei.com/en/products/sun2000-450w-p2-600w-p) en specificaties SUN2000-3/4/5/6KTL-L1 (solar.huawei.com/en/products/sun2000-3-4-5-6ktl-l1/specs), geraadpleegd 4 oktober 2026: elk paneel levert zijn maximale vermogen, onafhankelijk van gedeeltelijke schaduw; twee MPP-trackers met één ingang per tracker; compatibel met DC MBUS-optimizers.
- Joint Research Centre (Europese Commissie), PVGIS 5.3, PVcalc-dienst (re.jrc.ec.europa.eu/api/v5_3/PVcalc) en documentatie van de niet-interactieve dienst, geraadpleegd 4 oktober 2026: parameter userhorizon (horizonhoogte in graden, vanaf het noorden met de klok mee); eigen berekeningen met de instellingen in de tabel.
- Juridisch Loket, “Wat doe ik als de boom of heg van mijn buren te dicht bij mijn erfgrens staat?”, geraadpleegd 4 oktober 2026: boom minimaal 2 meter, heg of struik 0,5 meter van de erfgrens, uitzonderingen, verjaring na 20 jaar, eerst overleggen, buurtbemiddeling of mediation.
- Juridisch Loket, “Last van uw buren? Dit kunt u doen”, geraadpleegd 5 oktober 2026: onrechtmatige hinder is overlast die niet mag volgens de wet, kan ook gaan over het wegnemen van zonlicht; voorbeeld: een boom die te dicht op de erfgrens staat en veel zonlicht wegneemt; of overlast onrechtmatig is, hangt af van onder meer soort, ernst en duur.
- HomeWizard, kWh Meter (homewizard.com/nl/kwh-meter), geraadpleegd 4 oktober 2026: €59,95 (1-fase, ook in ons feitenbestand), plaatsing naast de groep in de meterkast of naast de omvormer, met een kWh Meter op de zonnepanelengroep zie je je opbrengst.
- Eigen berekeningen: zonnehoogte rond het middaguur (90° − 52,09° ± 23,44°) en schaduwlengte (hoogte ÷ tan(zonnehoogte)); horizonhoogte (afstand × tan(hoek)); verliespercentages en maandaandelen uit de PVGIS-resultaten. Alle gelabeld als modelberekening.
Aan deze informatie kunnen geen rechten worden ontleend.