Oost-west zonnepanelen vs. zuidsysteem

“Zuid is optimaal” is lang het standaardadvies geweest, en op één punt klopt dat nog steeds: een zuidgericht paneel levert per kWp de hoogste jaaropbrengst. Op 1 januari 2027 stopt de saldering volledig, en dan telt niet meer alleen hoeveel je opwekt, maar ook hoeveel je daarvan zelf gebruikt.

In dit artikel rekenen we uit wat dat voor de keuze tussen zuid en oost-west betekent. De uitkomst is minder uitgesproken dan vaak wordt beweerd.

Disclosure: dit artikel bevat geen affiliate-links.

Kort antwoord: Een oost-west systeem levert per kWp circa 80 procent van een zuidsysteem op 35 graden (PVGIS, De Bilt). Bij gelijk vermogen gebruik je er een groter deel van zelf (in ons model 44 tegen 35 procent), maar omdat je minder opwekt, scheelt het in kWh weinig. Op een zadeldak waar je met oost-west meer panelen kwijt kunt (5,6 kWp oost-west tegen 4,0 kWp zuid), levert oost-west vanaf 1-1-2027, als teruglevering netto nog maar circa €0,004 per kWh oplevert, in ons model circa €40 per jaar meer op. Een groot verschil is dat niet; je eigen verbruiksprofiel en de meerprijs van de extra panelen bepalen de keuze.

Reken je eigen dak door. Met de opbrengstcalculator voor zonnepanelen zie je voor je eigen systeemgrootte een jaarindicatie per oriëntatie, zodat je zuid en oost-west voor jouw dak naast elkaar zet.

De basis: hoe oriëntatie de opbrengst beïnvloedt

In Nederland staat de zon midden op de dag in het zuiden. Een zuidgericht paneel levert daarom per kWp het meest op; volgens PVGIS ligt de beste hellingshoek in De Bilt rond 39 graden, en 35 graden scheelt daar vrijwel niets mee.

Opbrengst per oriëntatie (PVGIS, De Bilt, 14 procent systeemverlies, langjarig gemiddelde):

Een oost- of westgericht paneel op 35 graden levert dus circa 80 procent van een zuidpaneel. Bij een zadeldak zijn er wel twee dakvlakken: oost én west. Je benut dan beide kanten. De waarden voor het platte dak gelden per paneel; onderlinge beschaduwing tussen de rijen zit er niet in.

Dagprofiel: het verschil zit in de spreiding

Het verschil tussen zuid en oost-west zit vooral in het moment waarop de stroom komt. Uit de PVGIS-uurreeks van 2023 (gemiddelde junidag):

Zuidsysteem (10 panelen, 4,0 kWp, 35°):

• tussen 6 en 7 uur ’s ochtends nog vrijwel niets (0,04 kW), om 8 uur 0,6 kW;
• hoogste uurgemiddelden tussen 12 en 15 uur, circa 2,5 kW;
• om 19 uur 0,5 kW, om 20 uur 0,15 kW.

Oost-west systeem (14 panelen, 5,6 kWp, 7 oost + 7 west, 35°):

• tussen 6 en 7 uur al 0,3 kW, om 8 uur 1,3 kW;
• één brede middag met circa 2,7 tot 2,8 kW tussen 12 en 15 uur, geen scherpe piek;
• om 19 uur nog 1,2 kW, om 20 uur 0,7 kW.

Wie ’s ochtends vroeg en aan het begin van de avond stroom gebruikt, heeft daar bij oost-west meer aan. Hoeveel dat oplevert, hangt af van je eigen verbruik per uur.

Zelfverbruik: de maatstaf die per 1-1-2027 gaat tellen

Tot en met 31 december 2026 wordt elke teruggeleverde kWh weggestreept tegen een afgenomen kWh, tot maximaal het aantal kWh dat je zelf afneemt. Zolang je onder die grens blijft, maakt het financieel nauwelijks uit wanneer je opwekt.

Op 1 januari 2027 verandert dat in één keer.

Er zijn twee situaties, geen afbouwreeks:

Afbouwreeksen met tussenpercentages per jaar horen bij eerdere plannen. Volgens Rijksoverheid was het plan eerst om de regeling vanaf 2025 af te bouwen, maar heeft het kabinet besloten haar in 2027 helemaal te stoppen. Wel moet de vergoeding voor teruglevering tot 2030 minimaal 50 procent van het kale leveringstarief zijn (Rijksoverheid); netto kan daar na aftrek van terugleverkosten weinig van overblijven.

Het gevolg: vanaf 1-1-2027 is elke kWh die je zelf gebruikt in plaats van teruglevert circa €0,256 meer waard (€0,26 − €0,004).

Zelfverbruik in ons model (PVGIS-uurreeks 2023, 35°, verbruik 4.000 kWh per jaar gelijk verdeeld over alle uren, zonder batterij):

Bij gelijk vermogen scoort oost-west zo’n 9 procentpunt hoger op zelfverbruik, maar in kWh is dat maar 47 kWh meer, omdat oost-west minder opwekt. Een vlak verbruik is een aanname, net als in ons batterijmodel: wie ’s ochtends en ’s avonds meer verbruikt, wint met oost-west meer; wie vooral midden op de dag verbruikt, minder. Met een thuisbatterij hebben we deze vergelijking niet doorgerekend.

Financiële vergelijking: 2026 tegenover 2027

Twee systemen naast elkaar voor een huishouden met 4.000 kWh jaarverbruik. Let op: het zijn twee verschillend grote systemen, want dat is de situatie waarin de keuze speelt — op een zadeldak benut je met oost-west twee dakvlakken in plaats van één.

Aannames van het model (peildatum 31-10-2026):

• Panelen van 400 Wp, 35 graden helling
• Opwek en zelfverbruik uit de PVGIS-uurreeks van 2023 voor De Bilt (14 procent systeemverlies), verbruik vlak over het jaar verdeeld
• Leveringstarief €0,26 per kWh all-in incl. btw = EPEX-jaargemiddelde 2025 €0,105 (incl. btw) + energiebelasting €0,11085 (incl. btw) + €0,044 inkoopopslag en vaste-kostenomslag (aanname, incl. btw)
• Terugleververgoeding vanaf 2027: netto €0,004 per kWh (vergoeding min terugleverkosten), de mediaan van de concrete bedragen die leveranciers voor 2027 op hun eigen site publiceren (stand 31 oktober 2026; bandbreedte circa een kwart cent tot 2 cent, zie terugleververgoeding 2027 per leverancier). Milieu Centraal rekent met ongeveer 1,25 cent; dan wordt de teruglevering van systeem A €33 in plaats van €11 waard (2.635 × €0,0125) en die van systeem B €38 in plaats van €12 (3.020 × €0,0125), en wordt het verschil tussen de twee circa €3 groter, omdat B meer teruglevert (385 × €0,0085)
• Netbeheerkosten blijven buiten beeld: vast capaciteitstarief per jaar, verandert niet door de oriëntatie

Systeem A: zuid, 10 panelen, 4,0 kWp

• Jaarproductie: 4.032 kWh
• Zelf verbruikt 1.397 kWh · teruggeleverd 2.635 kWh · afname van het net 2.603 kWh

Verlies door de stop: circa €666 per jaar.

Systeem B: oost-west, 14 panelen, 5,6 kWp

• Jaarproductie: 4.562 kWh
• Zelf verbruikt 1.542 kWh · teruggeleverd 3.020 kWh · afname van het net 2.458 kWh

Verlies door de stop: circa €627 per jaar.

Het verschil tussen A en B

Beide systemen wekken meer op dan het huishouden verbruikt, dus tot en met 2026 strepen ze allebei het hele verbruik weg. Vanaf 2027 telt vooral het zelfverbruik, en daar haalt B met vier panelen meer circa 145 kWh extra uit. Die extra panelen leveren daarnaast 385 kWh extra teruglevering op, maar die is vanaf 2027 nog maar €0,004 per kWh waard.

Ter vergelijking: oost-west met hetzelfde vermogen als zuid (4,0 kWp) komt vanaf 2027 op circa €383 per jaar (1.444 × €0,26 + 1.815 × €0,004), €9 meer dan zuid, maar tot en met 2026 juist circa €193 minder, omdat het 774 kWh minder opwekt.

Meerkosten van de vier extra panelen: vraag die als aparte regel in de offerte. Met circa €40 per jaar extra vanaf 2027 verdienen ze zich via het zelfverbruik alleen langzaam terug; tot en met 2026 leveren ze vooral teruglevering boven je afname op.

Wanneer is zuid toch beter?

Zuid ligt voor de hand als:

• je maar één dakvlak hebt: zuid levert per kWp het meest (PVGIS: 1.023 kWh per kWp op 35 graden, tegen circa 813 gemiddeld voor oost en west);
• je dak geen oost- of westvlak heeft;
• je met weinig dakoppervlak zoveel mogelijk kWh wilt opwekken.

Oost-west ligt voor de hand als:

• je een zadeldak met een oost- en een westvlak hebt en beide wilt benutten;
• je veel stroom gebruikt in de vroege ochtend en aan het begin van de avond;
• je na 2027 zoveel mogelijk zelf wilt verbruiken zonder batterij.

Met een thuisbatterij wordt het verschil in zelfverbruik naar verwachting kleiner, maar dat hebben we niet doorgerekend.

De invloed van schaduw

Bij oost-west liggen de panelen op twee aparte vlakken. Zitten ze op aparte strings of MPPT-ingangen, dan drukt schaduw op het ene vlak (bijvoorbeeld van een schoorsteen) de opbrengst van het andere vlak niet.

Met micro-omvormers of optimizers per paneel werkt elk paneel op zijn eigen punt, zodat een beschaduwd paneel de rest niet omlaag trekt. Of dat de meerprijs waard is, hangt af van hoeveel schaduw er op je dak valt.

Wat je aan een installateur moet vragen

Vraag bij elke offerte om een opbrengstsimulatie voor beide configuraties op jouw dak, en om de bijbehorende zelfverbruikschatting. Een installateur die alleen de totale jaaropbrengst noemt, beantwoordt vanaf 2027 maar de helft van de vraag.

Wat een aanbieder in een dakscan meelevert en wat dat kost, verschilt per partij en verandert regelmatig — vraag dat expliciet na en neem geen aanname over uit een vergelijkingsartikel.

Tussenconclusie

Het standaardadvies “zuid is optimaal” klopt per paneel nog steeds. Vanaf 1-1-2027 telt het zelfverbruik zwaarder, en daarop scoort oost-west bij gelijk vermogen beter in procenten, maar in kWh maar iets. Voor een zadeldak waar je met oost-west meer panelen kwijt kunt, levert dat in ons model circa €40 per jaar meer op dan alleen het zuidvlak.

Wat je concreet doet:

1. Vraag een opbrengstsimulatie voor beide configuraties, met zelfverbruikschatting
2. Reken de situatie door voor 2027 met je eigen verbruiksprofiel, niet met een gemiddelde
3. Vraag de meerprijs van de extra panelen apart, zodat je die tegen het verschil per jaar kunt afzetten

Technische uitleg: hoe wordt oost-west bedraad?

Bij een oost-west opstelling zijn er drie gangbare mogelijkheden:

Optie 1: één omvormer met twee strings

Alle oost-panelen worden in serie gekoppeld (string 1) en alle west-panelen in serie (string 2). Beide strings gaan naar één omvormer met twee MPPT-ingangen (Maximum Power Point Tracker). Elke string wordt apart op zijn eigen optimale punt afgestemd.

Voordeel: één omvormer. Nadeel: schaduw op één paneel kan de opbrengst van die hele string drukken.

Optie 2: micro-omvormers per paneel

Elk paneel heeft zijn eigen kleine omvormer. Oost en west staan volledig los van elkaar.

Voordeel: geen onderlinge beïnvloeding tussen panelen, monitoring per paneel. Nadeel: meer componenten op het dak; vraag de meerprijs in de offerte.

Optie 3: optimizers per paneel

Elk paneel heeft een optimizer; alle optimizers zijn gekoppeld aan één centrale omvormer.

Voordeel: per paneel geoptimaliseerd, met één omvormer. Nadeel: valt die omvormer uit, dan ligt het hele systeem stil.

Bij weinig schaduw is optie 1 meestal de eenvoudigste. Bij schaduw of een complex dak kunnen optie 2 of 3 meer opleveren.

Opbrengst controleren

Handig hulpmiddel: de PVGIS-calculator van de EU is gratis en geeft een schatting van de jaaropbrengst op basis van je locatie, vermogen, helling en oriëntatie. Zo kun je de offerte van de installateur zelf naast een onafhankelijke berekening leggen.

Vraag de installateur of hij een opbrengstgarantie geeft en wat daarin staat. Na de installatie vergelijk je in de app of het portaal van je omvormer je productie per maand met de simulatie.

Subsidie en financiering voor zonnepanelen in 2026

Er is geen landelijke subsidie voor zonnepanelen op je eigen woning. De financiële steun zit in de salderingsregeling (tot en met 2026) en het btw-nultarief. Daarnaast zijn er deze opties:

0 procent btw: Op de levering en installatie van zonnepanelen op of bij een woning geldt het btw-tarief van 0 procent (Belastingdienst). Je betaalt dus geen btw en hoeft niets terug te vragen. Een thuisbatterij valt buiten het nultarief; daarop betaal je 21 procent btw.

Warmtefonds lening: Bij het Nationaal Warmtefonds kun je lenen voor zonnepanelen, de omvormers en eventueel noodzakelijke aanpassingen in de meterkast. Bij een verzamelinkomen onder €60.000 leen je er met 0 procent rente. Kijk de actuele voorwaarden en rentetarieven na op warmtefonds.nl voordat je erop rekent.

Meedoen via een energiecoöperatie: Als je dak niet geschikt is, kun je deelnemen aan een lokale energiecoöperatie. Voor coöperaties en VvE’s met leden binnen een postcoderoos bestaat de SCE (Subsidieregeling Coöperatieve Energieopwekking): een subsidie per opgewekte kWh voor de coöperatie of VvE. Volgens RVO is de regeling tijdelijk gesloten voor aanvragen.

Oost-west op een plat dak

Op een plat dak kies je zelf de richting. Oost-west panelen staan daar op een onderconstructie met een lage helling. Volgens PVGIS levert een paneel op 10 tot 15 graden oost of west in De Bilt circa 843 tot 852 kWh per kWp per jaar, 82 tot 83 procent van een zuidpaneel op 35 graden. Daarbij is geen onderlinge beschaduwing tussen de rijen meegerekend; hoeveel panelen er op jouw dak passen en hoe de windbelasting en ballast uitvallen, laat je de installateur berekenen.

Maakt het installatietijdstip nog uit?

Een hardnekkig misverstand: dat de saldering per installatiejaar wordt afgebouwd en dat je “je afbouwschema vastzet” door in 2026 te installeren. Dat is niet zo. De saldering stopt op 1 januari 2027 voor iedereen tegelijk, ongeacht wanneer je panelen zijn geplaatst (Rijksoverheid).

Wat het tijdstip wél doet, is bepalen hoeveel maanden volledige saldering je nog meepakt. Installeer je in september 2026, dan draai je nog vier maanden onder de oude regeling. Reken daar geen groot bedrag voor: volgens PVGIS levert een zuidsysteem op 35 graden in september tot en met december circa 23 procent van zijn jaaropbrengst, ruwweg een vijfde.

Belangrijker is de keuze van de configuratie zelf: die werkt de hele levensduur door.

Waar een goede installateur op let bij oriëntatie

Vier punten die in een serieus oriëntatie-advies horen terug te komen. Gebruik ze als toets op de offerte die je krijgt:

1. Ze rekenen PVGIS-simulaties voor meerdere configuraties door en laten zien wat de financiële uitkomst is in twee situaties: t/m 2026 met saldering en vanaf 2027 zonder.

2. Ze wegen bij zadeldaken met zowel oost als west het benutten van beide dakvlakken expliciet af, ook als dat meer panelen betekent, en onderbouwen dat met de meerprijs van die extra panelen tegenover het verschil per jaar.

3. Ze rekenen met een zelfverbruikschatting die op jouw dagprofiel is gebaseerd, en niet met een standaardpercentage.

4. Als je later een thuisbatterij wilt toevoegen, nemen ze dat al in het systeemontwerp mee. Controleer het exacte omvormermodel en de actuele compatibiliteitslijst; een merknaam of het woord “hybride” alleen is onvoldoende.

Zelf berekenen: een eenvoudige methode

Wil je zelf de vergelijking maken voor jouw situatie? Gebruik dit stappenplan:

Stap 1: bepaal de verwachte productie per systeem

Open de PVGIS-calculator, kies je locatie, je dakoriëntatie en je hellingshoek, en noteer de kWh per jaar per kWp.

Voorbeeld voor De Bilt: zuid 35° = 1.023 kWh/kWp/jaar; oost 35° = 819 en west 35° = 807, gemiddeld circa 813 kWh/kWp/jaar.

Stap 2: bereken de totale productie

Zuidsysteem: 10 panelen × 400 Wp = 4,0 kWp × 1.023 = circa 4.090 kWh. Oost-west: 14 panelen × 400 Wp = 5,6 kWp × 813 = circa 4.550 kWh.

(In de uurreeks van 2023 die we hierboven gebruikten, was dat 4.032 en 4.562 kWh.)

Stap 3: bepaal je zelfverbruik

Haal je verbruik per uur uit je P1-data en leg het naast de opwek per uur. Zonder eigen data: in ons model met vlak verbruik was het zelfverbruik bij zuid 4,0 kWp circa 35 procent en bij oost-west 5,6 kWp circa 34 procent (1.397 tegen 1.542 kWh).

Stap 4: bereken de financiële waarde vanaf 1-1-2027 (geen saldering)

Reken met je eigen leveringstarief. Hieronder met onze standaardaannames van €0,26 en netto €0,004:

Zuidsysteem (4.032 kWh):

• Zelfverbruik: 1.397 kWh × €0,26 = €363
• Teruglevering: 2.635 kWh × €0,004 = €11
• Totaal: €374 per jaar

Oost-west (4.562 kWh):

• Zelfverbruik: 1.542 kWh × €0,26 = €401
• Teruglevering: 3.020 kWh × €0,004 = €12
• Totaal: €413 per jaar

Verschil vanaf 2027: circa €40 per jaar in het voordeel van oost-west. Met je eigen dakhoek, locatie en verbruiksprofiel kan dat anders uitvallen; daarom loont het om dit zelf door te rekenen.

Conclusie

Op basis van de PVGIS-opbrengsten en de saldering-stop op 1-1-2027:

Voor zadeldaken met een oost- en een westvlak: oost-west met beide vlakken levert in ons model vanaf 2027 circa €40 per jaar meer op dan alleen een zuidvlak met minder panelen. Weeg dat af tegen de meerprijs van de extra panelen.

Voor daken met maar één bruikbaar vlak: kies dat vlak; een zuidvlak levert per kWp het meest op.

Voor platte daken: oost-west en zuid kunnen allebei. Per paneel levert zuid op 15 graden volgens PVGIS circa 959 kWh per kWp, oost-west op 10 tot 15 graden circa 843 tot 852 (ongeveer 11 tot 12 procent minder); de opstelling en het aantal panelen dat past bepalen de uitkomst. Laat beide doorrekenen.

Vraag je installateur om een PVGIS-berekening voor beide opties in jouw specifieke situatie, inclusief een zelfverbruikschatting. Wat zo’n simulatie kost, verschilt per aanbieder — vraag dat vooraf na.

De rol van de omvormer bij oost-west systemen

De omvormer zet de gelijkstroom van de panelen om naar wisselstroom voor je huis. Bij oost-west zijn er twee aandachtspunten.

Twee MPPT-ingangen

Met een string-omvormer krijgt elk dakvlak (oost en west) een eigen string op een eigen MPPT-ingang. Controleer in het datablad van het aangeboden model hoeveel MPPT-ingangen het heeft, en vraag de omvormerprijs als aparte regel in de offerte, zodat je offertes kunt vergelijken.

Omvormer-grootte bij oost-west

Bij oost-west kan de omvormer kleiner zijn ten opzichte van het paneelvermogen, omdat oost en west nooit tegelijk op hun piek zitten.

Voorbeeld uit de PVGIS-uurreeks 2023: 14 panelen à 400 Wp = 5,6 kWp. Het hoogste uurgemiddelde was bij oost-west 3,6 kW; bij 5,6 kWp op het zuiden 4,9 kW. Binnen een uur kan het vermogen kort hoger uitvallen dan het uurgemiddelde, dus hoe ver je de omvormer kleiner kiest, bepaalt de installateur met de datasheets.

Onderhoud van oost-west systemen

Oost-west systemen hebben geen andere onderhoudseisen dan zuidopstellingen. Twee aandachtspunten:

Schoonmaken

Kijk regelmatig of er aanslag op de panelen zit en volg bij schoonmaken de aanwijzingen van de panelenfabrikant.

Monitoring per dakvlak

Met een omvormer met twee MPPT-ingangen kun je de opbrengst van elk dakvlak apart volgen. Levert één string duidelijk minder dan je zou verwachten, dan kan dat wijzen op:

• schaduw (een nieuw bijgebouw, gegroeide bomen of struiken);
• vervuiling;
• een defect paneel of een defecte connector.

Vergelijk in je omvormer-app geregeld of beide strings presteren zoals je verwacht, gecorrigeerd voor de oriëntatie: oost levert vooral ’s ochtends, west ’s middags.

Veelgemaakte fouten bij oost-west installaties

Fout 1: oost en west mengen in één string

Oost- en westpanelen krijgen op hetzelfde moment een andere hoeveelheid zon. Op één string (één MPPT-ingang) moeten ze toch op één gezamenlijk werkpunt draaien, en dat kost opbrengst. Hoeveel, hebben we niet doorgerekend. Laat oost en west als aparte strings configureren, of gebruik micro-omvormers of optimizers.

Fout 2: oost en west niet in balans

Hoe je de panelen over oost en west verdeelt, bepaalt wanneer je stroom krijgt: meer oost betekent meer stroom in de ochtend, meer west meer in de middag en vroege avond. Kies de verdeling bewust, afgestemd op je eigen verbruik, en zorg dat de strings bij de MPPT-ingangen van de omvormer passen.

Fout 3: de hellingshoek op een plat dak niet doorrekenen

Bij oost-west levert een steilere helling per paneel niet meer op, maar iets minder: volgens PVGIS in De Bilt op het oosten 852 kWh per kWp bij 10 graden, 848 bij 15 graden en 819 bij 35 graden (west: 849, 843 en 807). Bij zuid is het andersom (959 bij 15 graden, 1.023 bij 35 graden). Een steilere helling vraagt bovendien meer ruimte tussen de rijen en vangt meer wind. Laat de installateur de varianten op jouw dak doorrekenen.

Fout 4: geen rekening houden met uitbreiding

Wil je later uitbreiden, dan moet de omvormer daar ruimte voor bieden. Vraag dat bij de offerte na.

Drie punten die bij oost-west het verschil maken

Dit zijn geen gemeten waarden en geen gebruikerservaringen — wij verifiëren geen reviews. Het zijn drie gevolgen die rechtstreeks uit de productiecurve en de bedradingsopzet volgen.

Je verbruik bepaalt de winst. Bij een zuidsysteem komt de stroom vooral midden op de dag. Bij oost-west komt een groter deel in de vroege ochtend en aan het begin van de avond. Voor wie ’s ochtends de wasmachine aanzet of rond etenstijd stroom gebruikt, is dat een verschil; wie overdag thuis is, merkt het minder.

De omvormerconfiguratie is het punt waar het misgaat. Oost en west moeten op twee aparte MPPT-ingangen of strings. Wordt alles op één string gezet, dan verlies je een deel van de opbrengst. Dit is de eerste vraag die je aan een installateur moet stellen.

Bij een zadeldak zonder zuidvlak is er geen discussie. Dan gaat de keuze niet over zuid versus oost-west maar over één richting versus twee, en met twee vlakken heb je ruimte voor meer panelen.

Gerelateerde artikelen

• Terugleverkosten zonnepanelen 2026
• Zijn zonnepanelen in 2027 nog rendabel? Terugverdientijd zonder saldering, doorgerekend
• Saldering calculator 2027: bereken wat de stop jou kost
• Beste dynamisch contract met zonnepanelen 2026
• Omvormer zonnepanelen vergelijken: 5 systemen (2026)
• Zonnepanelen plat dak optimaal opstellen