Stroomprijs nu
—
laden…
Goedkoopst —
Duurst —
🔥 Gas vandaag — /m³
☀️ Zon vandaag — kWh/kWp
Alle uurprijzen →

Saldering calculator 2027: bereken wat de stop jou kost

Door Wilco Terlouw, uitgever · gepubliceerd 29-04-2026 · bijgewerkt 03-11-2026 · 14 min leestijd
Transparantie: dit artikel bevat affiliate-links. Als je via zo'n link iets koopt of afsluit, kunnen wij een commissie ontvangen zonder extra kosten voor jou. Een commissie koopt geen positie of positief oordeel. Bekijk het actuele partneroverzicht en onze rangschikkingsregels · Hoe onze vergelijkingen tot stand komen.
Inhoudsopgave

Wat de stop jou kost, reken je zelf na. Neem een gangbaar profiel: 12 panelen (4,5 kWp), 3.500 kWh verbruik en 4.050 kWh opwekking. Doorgerekend met het model hieronder valt het verlies vanaf 1 januari 2027 op circa €585 per jaar (scenario 2 hieronder).

De calculator hieronder rekent dat verschil uit voor jouw eigen cijfers. Belangrijk: hij rekent niet met een afbouwpad, want dat bestaat niet. De saldering stopt in één keer volledig op 1-1-2027.

Disclosure: de links naar EcoFlow en UnitedConsumers zijn affiliate-links via het AWIN-netwerk — koop je daar iets of sluit je er een contract af, dan ontvangen wij mogelijk een commissie, zonder extra kosten voor jou (UnitedConsumers loopt daar sinds 18 september 2026). Met Sessy en Tibber hebben wij geen commissierelatie; wij noemen ze daarom zonder link. Met Frank Energie hebben wij sinds oktober 2026 een affiliate-relatie via Daisycon.

Kort antwoord: De saldering stopt volledig op 1 januari 2027, zonder afbouwpad. Vul hieronder je verbruik, je vermogen aan zonnepanelen en eventueel een batterij in, en de calculator laat zien wat je in 2026 betaalt, wat je vanaf 2027 betaalt, en hoeveel een batterij daarvan opvangt.

Calculator: bereken jouw saldering-impact

Vul je gegevens in

EcoFlow STREAM AC 5000, prijs op 3 november 2026. Op de productpagina van EcoFlow staat de STREAM AC 5000 (5 kWh; netgekoppeld 800 W of 3.000 W, volgens EcoFlow tot 3.000 W in combinatie met een uitbreidingsaccu) voor €1.599 (van €1.699) en de uitbreidingsaccu 5000 voor €1.299 (van €1.599). EcoFlow noemt bij deze kortingen geen einddatum. De eerdere actie met een extra kortingscode liep tot en met 8 oktober en is voorbij. Kijk voor de actuele prijs op de productpagina zelf.
Bekijk de STREAM AC 5000 bij EcoFlow → (affiliate-link: koop je via deze link, dan ontvangen wij mogelijk een commissie, zonder extra kosten voor jou)

Hoe deze calculator werkt — onder de motorkap

Veel saldering-calculators op het internet rekenen met een afbouwpad dat er niet komt. Daarom hier volledig transparant wat deze berekening doet.

Er zijn twee situaties, geen vijf

PeriodeWat er gebeurt met je teruglevering
T/m 31-12-2026Volledig salderen: elke teruggeleverde kWh wordt weggestreept tegen een afgenomen kWh, tot maximaal het aantal kWh dat je zelf van het net afneemt. Wat je daarboven teruglevert, valt nu al onder de terugleververgoeding.
Vanaf 1-1-2027Geen saldering meer. Alle teruggeleverde kWh vallen onder de terugleververgoeding van je leverancier.

Het eerdere plan om de saldering af te bouwen gaat niet door (Rijksoverheid). Een calculator die toch met een afbouwpad rekent, laat de jaren 2027 tot en met 2030 er te gunstig uitzien.

De terugleververgoeding is de grote onbekende

De calculator staat standaard op €0,004 per kWh netto (vergoeding min terugleverkosten). Dat is de mediaan van de concrete bedragen voor 2027 die leveranciers op 31 oktober 2026 op hun eigen site publiceerden: Coolblue 0,50 cent, Vattenfall 0,24 cent, Innova 0,27 cent en DELTA 2,0 cent (zie terugleververgoeding 2027 per leverancier). De bandbreedte loopt van circa 0,25 tot 2 cent; Milieu Centraal rekent met ongeveer 1,25 cent netto, en dat nemen wij als bovenkant. Vul dus je eigen netto bedrag in zodra je leverancier er een noemt.

Hetzelfde geldt voor het leveringstarief. Onze standaardwaarde van €0,26 per kWh all-in is opgebouwd als EPEX-jaargemiddelde 2025 €0,105 (incl. btw) + energiebelasting €0,11085 (incl. btw) + €0,044 inkoopopslag en vaste-kostenomslag (aanname, incl. btw). Betaal je meer of minder, vul dat dan in — de uitkomst schaalt er bijna lineair mee.

Waar je op moet letten bij het vergelijken: sommige leveranciers rekenen naast de vergoeding ook terugleverkosten. Wie dat op dit moment doet en wat ze rekenen, houden wij bij op terugleverkosten vergelijken. Die post zit niet apart in de calculator; trek hem af van de vergoeding die je invult, dan reken je netto.

De rol van eigen verbruik

Het meest onderschatte cijfer is de fractie direct eigen verbruik: hoeveel van je zonne-opwek gaat rechtstreeks je huis in zonder eerst het net op te gaan. Hoe hoger die fractie, hoe minder de stop je raakt — want direct eigen verbruik bespaart je €0,26 per kWh, ongeacht welke regeling er geldt.

SituatieIndicatie direct eigen verbruik (onze modelaanname, geen meting)
Niemand thuis overdag20-25%
Thuiswerker30-35%
Warmtepomp of EV die overdag afneemt40-50%

De calculator rekent standaard met 30 procent. Dat is een aanname, geen meting: je eigen fractie haal je uit je P1-data.

Hoe de batterij is gemodelleerd

Niet met een vaste “eigen verbruik stijgt naar 85 procent”-tabel, want dat overschat wat een batterij in de winter kan. In plaats daarvan:

  • Verschoven volume = wat het uurmodel op ons eigen uurprijs- en zonarchief (september 2025 tot en met augustus 2026) voor een gemiddeld huishouden (2.580 kWh, tien panelen) haalt, begrensd door je overschot en je afname: circa 945 kWh per jaar bij 5 kWh, 968 kWh bij 10 kWh en 971 kWh bij 15 kWh. Die volumes hebben wij teruggerekend uit de modeluitkomsten bij een vast contract: jaarwaarde ÷ (€0,268 − €0,004 ÷ 0,9), dus bijvoorbeeld €249 ÷ €0,2636 = 945 kWh. Voor 20 kWh heeft het model geen uitkomst; de calculator neemt daar als aanname hetzelfde volume als bij 15 kWh
  • Retourrendement 90 procent: om 968 kWh te leveren laad je 1.076 kWh in
  • Waarde = verschoven kWh × leveringstarief − ingeladen kWh × terugleververgoeding

Voor 10 kWh met €0,26 en €0,004 komt dat op 968 × €0,26 − 1.076 × €0,004 = €247 per jaar. Met de 1,25 cent van Milieu Centraal wordt dat €238, met 2 cent €230. Een batterij van 5 kWh haalt in hetzelfde profiel €241,50 (945 × €0,26 − 1.050 × €0,004): boven 5 kWh is er voor een gemiddeld huishouden niet meer zonoverschot en avondverbruik om te verschuiven. Daarom rekent de calculator niet met een vast aantal cycli per kWh capaciteit. Heb je een warmtepomp of elektrische auto, dan ligt het volume hoger; in het uurmodel leverde 10 kWh dan €332 (warmtepomp) en €495 (warmtepomp en auto) per jaar op bij een vast contract.

Wat er níet in zit: dynamische uurprijzen. Met een dynamisch contract en slimme aansturing kan een batterij ook goedkoop van het net laden en duur ontladen. In ons uurmodel voegde dat netladen bij een gemiddeld huishouden maar €6 tot €7 per jaar toe; de batterij is in de zomer al vol van de zon en in de winter is de dagspreiding na omzetverliezen klein. Ter referentie: het EPEX-jaargemiddelde over 2025 was €0,105 per kWh, met 584 negatieve uren en als duurste uur €0,63 op 20 januari 2025 om 17:00 (kale uurprijzen incl. btw, eigen archief van de EnergyZero-dagprijzen). Die piek was een uitschieter in januari, geen patroon dat zich elke avond herhaalt.

Welke batterijprijzen de calculator voorstelt

Alleen publiek geverifieerde fabrikantprijzen, incl. btw en excl. installatie (EcoFlow gecontroleerd op 3-11-2026, Sessy op 31-10-2026):

CapaciteitVoorgestelde investeringBron
5 kWh€1.599EcoFlow STREAM AC 5000, actieprijs (van €1.699), nl.ecoflow.com
10 kWh€2.848EcoFlow STREAM AC 5000 + uitbreidingsaccu 5000, actieprijs (van €3.298)
15 kWh€9.400Sessy Plus 15 kWh, fabrikantprijs (voorverkoop)
20 kWh€13.000geen publieke prijs; ruwe extrapolatie

Ter vergelijking geeft Sessy voor de kleinere modellen €3.550 (5 kWh) en €5.500 (10 kWh) op, exclusief installatie; voor de Plus rekent Sessy €600 voor een basisinstallatie en €1.200 voor een basisinstallatie met noodstroom. Voor een vast ingebouwd systeem verschillen de offertes sterk; Zonneplan noemt voor 10 kWh €4.690 na teruggave btw, inclusief installatie (zonneplan.nl/thuisbatterij/kosten, 30 oktober 2026). Vul in het veld gewoon je eigen offertebedrag in — dat is verreweg de belangrijkste variabele.


Drie typische scenario’s doorgerekend

Alle drie met de standaardaannames: 900 kWh/kWp, 30 procent direct eigen verbruik, €0,26 all-in leveringstarief, €0,004 netto terugleververgoeding.

Scenario 1: klein huishouden, weinig panelen, geen batterij

  • Verbruik 2.500 kWh · 3 kWp (2.700 kWh opwekking)
  • Direct eigen verbruik 810 kWh · teruglevering 1.890 kWh · afname 1.690 kWh
PeriodeBerekeningKosten
T/m 2026(1.690 − 1.690) × €0,26 − 200 × €0,004−€1
Vanaf 20271.690 × €0,26 − 1.890 × €0,004€432

Effect: €433 per jaar. Met een batterij van 5 kWh verschuift het model 945 kWh (ingeladen 1.050 kWh): 945 × €0,26 − 1.050 × €0,004 = €241,50 per jaar. Bij een investering van €1.599 is dat 6,6 jaar. Dat hangt wel sterk af van wat je daadwerkelijk betaalt en van je avondverbruik. Met 1.890 kWh teruglevering is er genoeg zonoverschot om de 1.050 kWh in te laden waarmee het model rekent; meer dan 945 kWh verschuift het model ook bij een groter overschot niet.

Scenario 2: gemiddeld huishouden mét batterij

  • Verbruik 3.500 kWh · 4,5 kWp (4.050 kWh opwekking) · 10 kWh batterij
  • Direct eigen verbruik 1.215 kWh · teruglevering 2.835 kWh · afname 2.285 kWh
PeriodeBerekeningKosten
T/m 2026(2.285 − 2.285) × €0,26 − 550 × €0,004−€2
Vanaf 2027, zonder batterij2.285 × €0,26 − 2.835 × €0,004€583
Vanaf 2027, mét 10 kWh batterij(2.285 − 968) × €0,26 − 1.759 × €0,004€335

De stop kost hier €585 per jaar; de batterij vangt daar €247 van op, 42 procent. Bij een plug-in systeem van €2.848 is de terugverdientijd 11,5 jaar; bij een vast systeem van €7.000 is het 28,3 jaar. Een batterij van 5 kWh haalt in dit profiel €241,50, bijna evenveel, voor ruim de helft van het geld (€1.599 geeft 6,6 jaar). Een dynamisch contract verandert dit nauwelijks: in ons uurmodel voegde netladen bij een gemiddeld huishouden maar €6 tot €7 per jaar toe.

Scenario 3: groot huishouden, veel panelen, geen batterij

  • Verbruik 5.000 kWh · 8 kWp (7.200 kWh opwekking)
  • Direct eigen verbruik 2.160 kWh · teruglevering 5.040 kWh · afname 2.840 kWh
PeriodeBerekeningKosten
T/m 2026(2.840 − 2.840) × €0,26 − 2.200 × €0,004−€9
Vanaf 20272.840 × €0,26 − 5.040 × €0,004€718

Effect: €727 per jaar — de grootste klap van de drie, precies omdat hier het meeste overschot ligt. Merk op dat dit huishouden t/m 2026 al €9 aan teruglevering boven de eigen afname ontvangt; die post verandert niet, maar de €738 aan gesaldeerde waarde valt weg. Een batterij van 15 kWh verschuift in de calculator 971 kWh, het volume uit ons uurmodel voor een gemiddeld huishouden, en levert dan €248 per jaar op (971 × €0,26 − 1.079 × €0,004). Dat is een aanname: dit huishouden verbruikt meer, dus ’s avonds kan er meer uit de batterij, maar het uurmodel vond ook met een warmtepomp voor 15 kWh maar €336 (vast) tot €380 (dynamisch). Bij een Sessy Plus 15 kWh van €9.400 excl. installatie is dat 37,9 jaar met €248, of 24,7 jaar met €380. De aanschafprijs en wat je ’s avonds verbruikt, zijn bepalender dan de capaciteit.


Wanneer een thuisbatterij wel en niet uitkomt

Uit het model volgen drie vuistregels. Ze gelden voor de situatie vanaf 1-1-2027.

Kansrijk als:

  • Je teruglevering ruim boven het volume ligt dat de batterij in het model inlaadt (circa 1.050 kWh per jaar bij 5 kWh, 1.076 bij 10 kWh), zodat die volledig gevuld kan worden
  • Je ’s avonds genoeg verbruikt om de batterij ook echt leeg te trekken
  • De totale investering onder circa €2.500 blijft: ons uurmodel kwam voor een gemiddeld huishouden op €242 tot €261 per jaar, ongeacht of het 5, 10 of 15 kWh was — dan komt de terugverdientijd binnen tien jaar

Grensgeval als:

  • Je zonder warmtepomp of elektrische auto meer dan 5 kWh koopt: de extra capaciteit blijft dan meestal leeg

Zelden uit als:

  • Je teruglevering onder het volume ligt dat de batterij inlaadt (circa 1.050 kWh per jaar): dan verschuift de batterij minder en loopt de terugverdientijd op
  • Of je zonder warmtepomp of elektrische auto een vast ingebouwd systeem van €7.000 of meer overweegt puur op rendement: bij €261 per jaar, het hoogste wat het uurmodel voor een gemiddeld huishouden vond, is dat ruim 26 jaar

Reken niet op landelijke subsidie: de ISDE dekt geen thuisbatterijen. Zie ook thuisbatterij kopen versus leasen voor de financieringskant.


Wat nu te doen? Drie stappen

Stap 1 — meet je werkelijke situatie De aanname van 30 procent direct eigen verbruik is een gemiddelde. Jouw fractie haal je uit je P1-data; zie beste energiemonitor met P1-meter. Met je eigen fractie wordt de calculator hierboven een stuk nauwkeuriger.

Stap 2 — vergelijk batterij-opties op prijs, niet op merk Het model laat zien dat de aanschafprijs de terugverdientijd bepaalt en het merk nauwelijks. Zie 10 kWh thuisbatterij vergelijking en thuisbatterij prijs per kWh.

De goedkoopste route naar 10 kWh met een publiek gepubliceerde prijs is op dit moment een plug-in opstelling. Bij EcoFlow staat de STREAM AC 5000 (5 kWh, netgekoppeld 800 W of 3.000 W) op €1.599 en de uitbreidingsaccu op €1.299; als set kosten ze samen €2.848, €50 minder dan los, en de set staat doorgestreept op €3.298 (nl.ecoflow.com, 3-11-2026). De AlphaESS VitaPower 3600 AC van 12 kWh kost sinds het einde van de pre-order €2.997, normaal €3.497 (800 W plug & play, 3,68 kW na configuratie volgens alphaess.nl, 31-10-2026): meer dan de EcoFlow-set, maar met circa €250 per kWh tegen circa €283 per kWh goedkoper per kWh. Ga bij 3.000 W ontlaadvermogen na of er een aparte groep nodig is, en vraag na wat het systeem bij een stroomstoring wel en niet levert.

Bekijk de actuele EcoFlow STREAM-prijzen

Wil je een Nederlands vast systeem met publieke prijzen? Sessy (een product van Charged) publiceert €3.550 voor 5 kWh, €5.500 voor 10 kWh en €9.400 voor de Plus 15 kWh (voorverkoop), incl. btw en excl. installatie; voor de Plus kost een basisinstallatie met noodstroom €1.200.

Stap 3 — kijk of een dynamisch contract bij je past Met uurprijzen én sturing kan een batterij ook goedkope netstroom laden. Bij een gemiddeld huishouden levert dat in ons uurmodel maar €6 tot €7 per jaar extra op; met een warmtepomp of elektrische auto is het verschil groter (10 kWh: €370 dynamisch tegen €332 vast met warmtepomp, €626 tegen €495 met warmtepomp en auto). Vergelijk de aanbieders in onze vergelijker van dynamische energiecontracten, of lees de Tibber review en de Frank Energie review. Tibber kost €6,99 per maand voor stroom en €5,99 voor gas plus een inkoopvergoeding van €0,0180 per kWh; Frank Energie rekent een inkoopvergoeding (€0,0182 per kWh) en €7,25 per maand aan vaste leveringsvergoeding (Frank publiceert zijn staffel met vaste terugleverkosten voor vaste en variabele contracten).

Past dynamisch niet bij je — geen sturing, geen batterij, of gewoon geen zin in uurprijzen — dan mis je dat netladen en gaat het weer puur om de hoogte van je leveringstarief. Collectief inkopen is daarvoor een van de routes. UnitedConsumers Energie noemt zich op de eigen site al sinds 2008 leverancier van stroom en gas en koopt de energie in via ENGIE (unitedconsumers.com, pagina over de samenwerking met ENGIE, gecontroleerd op 30 oktober 2026). Je kiest één jaar vast, drie jaar vast of variabel zonder vaste looptijd, met 100% groene stroom uit Nederland volgens de eigen site. Dynamisch biedt UnitedConsumers niet, dus voor stap 3 is het geen kandidaat maar het alternatief erop. Kijk bij de looptijd naar de overgang van 1 januari 2027, en houd er rekening mee dat het tarief pas na een postcodecheck zichtbaar wordt. Bron: unitedconsumers.com/energie, gecontroleerd op 31 oktober 2026.

Bekijk UnitedConsumers →


Conclusie

De saldering-stop is geen ramp, maar hij is ook geen geleidelijke overgang. Voor de drie scenario’s hierboven gaat het om €433 tot €727 per jaar, en dat verschil valt in één keer op 1 januari 2027.

De besparing zit in hoog eigen verbruik: elke kWh die je direct of via opslag zelf gebruikt is €0,26 waard in plaats van circa €0,004 netto. Een grote zonnepaneelinstallatie zonder afnemers wordt na 2027 dus een mager verhaal, terwijl een geïntegreerd huis — panelen, warmtepomp, EV, eventueel opslag — zijn waarde grotendeels behoudt.

Wat een batterij daaraan bijdraagt, hangt bijna volledig aan de prijs die je ervoor betaalt. Vul dus je eigen offertebedrag in de calculator in en laat je niet leiden door een gemiddelde.

Vragen over je eigen berekening? Mail info@duurzaamthuislab.nl.

Gerelateerde artikelen


Externe bron: RVO — ISDE voor woningeigenaren — het officiële overzicht van wat de ISDE wel en niet dekt (thuisbatterijen vallen er niet onder).

salderingsaldering 2027calculatorthuisbatterijzonnepanelenrekenmodelenergie

Veelgestelde Vragen

Rekent deze calculator met een afbouwpad?
Nee, en dat is bewust. De saldering stopt volledig op 1 januari 2027; er is geen afbouwpad. Rijksoverheid.nl meldt dat het eerdere plan om af te bouwen niet doorgaat; een calculator die toch met een afbouwpad rekent, komt voor 2027 tot en met 2030 te gunstig uit. Deze calculator vergelijkt daarom twee situaties: t/m 31-12-2026 met volledige saldering, en vanaf 1-1-2027 zonder.
Wat zijn de standaardaannames?
Opbrengst 900 kWh per kWp per jaar, direct eigen verbruik 30 procent van de opbrengst, een all-in leveringstarief van €0,26 per kWh en een netto terugleververgoeding (vergoeding min terugleverkosten) van €0,004 per kWh. Een batterij verschuift in het model het volume dat ons uurmodel voor een gemiddeld huishouden haalt, circa 945 kWh per jaar bij 5 kWh en circa 970 kWh bij 10 kWh of meer, begrensd door je overschot en je afname, met een retourrendement van 90 procent. Alle vier de invoervelden kun je zelf aanpassen.
Waarom rekent de calculator met €0,004 terugleververgoeding?
€0,004 per kWh netto (vergoeding min terugleverkosten) is de mediaan van de concrete 2027-bedragen die leveranciers op 31 oktober 2026 op hun eigen site publiceerden: Coolblue 0,50 cent, Vattenfall 0,24 cent, Innova 0,27 cent en DELTA 2,0 cent. De bandbreedte loopt van circa 0,25 tot 2 cent; Milieu Centraal rekent met ongeveer 1,25 cent netto, dat nemen wij als bovenkant (zie /terugleververgoeding-2027-per-leverancier/). Vul daarom het netto bedrag van je eigen leverancier in (vergoeding min terugleverkosten); de uitkomst reageert daar sterk op.
Geldt dit ook voor mijn dynamisch contract?
De calculator rekent alleen de zonverschuiving door. Met een dynamisch contract en slimme aansturing kan een batterij ook goedkope netstroom laden, maar in ons uurmodel (uurprijzen september 2025 tot en met augustus 2026) voegde dat netladen bij een gemiddeld huishouden maar €6 tot €7 per jaar toe. Voor 10 kWh kwam het model op €257 per jaar met een dynamisch contract tegen €255 met een vast contract. Pas met een warmtepomp of elektrische auto maakt dynamisch echt verschil: met een warmtepomp €370 tegen €332, met warmtepomp en auto €626 tegen €495.
Wat verandert er precies op 1 januari 2027?
De salderingsverrekening verdwijnt volledig. Tot en met 31-12-2026 mag je teruggeleverde kWh wegstrepen tegen afgenomen kWh, tot maximaal het aantal kWh dat je zelf afneemt. Vanaf 1-1-2027 krijg je voor teruglevering alleen nog de terugleververgoeding van je leverancier. Er is geen tussenjaar en geen overgangsregeling voor bestaande installaties.
Wanneer is een thuisbatterij rendabel volgens dit model?
Je investering gedeeld door de jaarwaarde die de calculator uitrekent, geeft de terugverdientijd. Voor een gemiddeld huishouden (2.580 kWh, tien panelen) kwam ons uurmodel vanaf 2027 op €249 per jaar voor 5 kWh en €255 voor 10 kWh met een vast contract (€242 en €257 met een dynamisch contract). Meer capaciteit dan 5 kWh levert zonder warmtepomp of elektrische auto dus nauwelijks meer op. Binnen een garantietermijn van tien jaar sluit de rekening alleen bij een investering onder circa €2.500. Lever je minder dan circa 1.100 kWh per jaar terug, dan kan de batterij in de calculator niet zijn volle modelvolume verschuiven (bij 5 kWh 945 kWh, waarvoor 1.050 kWh zonnestroom nodig is) en loopt de terugverdientijd op.
Wat als ik meer verbruik dan ik opwek?
Dan is je overschot klein en raakt de stop je weinig. Je kunt tot en met 2026 toch al bijna alles wegstrepen tegen je eigen afname, en vanaf 2027 gaat het alleen om die kleine hoeveelheid teruglevering. De grootste klap valt bij huishoudens die veel meer opwekken dan ze afnemen.
Hebben zonnepanelen nog zin na 2027?
Ja. Zonnepanelen besparen je primair op inkoop, en dat deel verandert niet: elke kWh die je direct zelf verbruikt is €0,26 waard, met of zonder saldering. Alleen de waarde van het overschot daalt. Een systeem dat past bij je eigen verbruik, met een oost-westopstelling of met een warmtepomp of EV die overdag afneemt, blijft goed renderen.
WT
Uitgever van DuurzaamThuisLab (WT Digital). Verwerkt de energieprijsdata en rekent de modellen na op basis van specificaties en publieke bronnen. Geen installateur: voor een concrete installatie is advies van een vakbedrijf nodig.